Blog

Nieuwe spelregels voorwaarde voor betere toekomst

Ruud Schuurs, donderdag 1 november 2012

Een goed leider ziet in dat op bepaalde momenten nieuwe spelregels noodzakelijk zijn. Simpelweg omdat de bestaande spelregels niet meer passen bij waar de wereld om vraagt. Hij durft de regels van het spel te veranderen, met een open blik op de wereld, om te kunnen zien wat nodig en mogelijk is. Leiders die opereren vanuit ivoren torens die zijn gebouwd op de fundamenten van oude overtuigingen en gedateerde wereldbeelden, zijn dan de dood in de pot.

Dat is een waarheid van alle tijden. Ik las ‘Lords of Finance’ (2009), de kroniek van de turbulente economische ontwikkeling tussen de Eerste Wereldoorlog en de crisisjaren die voorafgingen aan de Tweede Wereldoorlog. Algemeen wordt aangenomen dat de samenloop van omstandigheden en gebeurtenissen die leidde tot de grote depressie van de jaren dertig door niemand was te sturen of controleren. Zelfs niet door de machtigste landen van die tijd. Maar in zijn boek laat Liaquat Ahamed zien hoe vooral de beslissingen van een kleine groep bankiers tot de economische meltdown hebben geleid. De hoofdrolspelers zijn de vier leiders van de centrale banken van Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en de Verenigde Staten. Montagu Norman, Emile Moreau, Hjalmar Schacht en Benjamin Strong: iconen van hun tijd, maar nu verdwenen in de mist van de vergetelheid. Natuurlijk waren de omstandigheden aan het begin van de twintigste eeuw wezenlijk anders dan nu. Groot-Brittannië en Frankrijk waren koloniale wereldmachten. De VS nog slechts een opkomende economie die koos voor een terughoudende rol op het wereldtoneel. In de nasleep van de Eerste Wereldoorlog werd Duitsland gedwongen tot draconische herstelbetalingen aan Frankrijk en Groot-Brittannië. Zij waren op hun beurt grote oorlogsleningen aangegaan bij de VS. Een internationale schuldencrisis, het bankroet van Duitsland en uiteindelijk de wereldwijde ineenstorting van het financiële stelsel volgden. Ondanks de verschillen zag ik ook de fascinerende – en soms beangstigende - parallellen met onze tijd. Griekenland, Spanje, Portugal kunnen de Duitslanden van onze tijd blijken te zijn. De politiek en de financiële wereld werken aan herstel van het vertrouwen, maar vrijwel alleen door intensivering van toezicht en strengere regelgeving. De spelregels van vroeger, hooguit beter gehandhaafd.

Als we kijken naar gebeurtenissen tussen 1918 en 1935, dan zien we dat die vooral werden gestuurd door de hardnekkigheid waarmee de bankiers bleven vasthouden aan oude denkbeelden en instrumenten. Hun 19e-eeuws conservatisme en nationalisme pasten niet bij de ontwikkelingen in een internationaliserende markt. Vooral het onverdroten vasthouden aan de goudstandaard (een vaste verhouding tussen de hoeveelheid goud in de kluizen en geld in omloop) bleek de bijl aan de wortel van het monetaire bestel. De fysieke hoeveelheden en de verdeling van goud over de landen belemmerde economisch herstel. Pas begin jaren dertig lieten de landen één voor één de goudstandaard los. Het was uiteindelijk de nieuw gekozen president Franklin Roosevelt die in 1932, tegen het advies van zijn financieel adviseurs in, de goudstandaard terzijde schoof en daarmee het begin inluidde van economisch herstel. Voor de bankiers in kwestie was het opgeven van de goudstandaard ondenkbaar gebleven; het was immers het onaantastbare fundament van de spelregels van het monetaire beleid.

In het Europa van 2012 worstelen politici en bankiers met een schuldencrisis, een Eurocrisis en gebrekkige economische ontwikkeling. In hun spel is de regel nog steeds dat kapitaal schaars is. Maar de wereld om hen heen ziet steeds beter in dat niet langer goud of kapitaal de schaarste bepalen, maar grondstoffen, voedsel, natuurlijke bronnen, klimaat, energie. Tijd voor nieuwe spelregels!

Reacties  |  Reactie toevoegen »

De regels en het lancet
Dag Aaf, mooie symboliek en zeer ter zake. Je zegt dat je mijn mening mist over welke regels er moeten veranderen. maar mijn blog gaat helemaal niet in de eerste plaats over de regels in de nauwe betekenis van het woord. Hij gaat over de attitude waarmee veel leiders in de financiële sector naar de wereld om zich heen kijken en gevolgtrekkingen maken over wat hen te doen staat. Het ontbreken van een open geest, een wil om te zien wat waar is, wat urgent is, leidt ertoe dat zij niet de keuzes maken waar de wereld om vraagt. Een werkelijke belangstelling voor de waarheid zou leiden tot de conclusie dat het spel (de manier waarop financiele sector en samenleving met elkaar 'spelen') een heel andere benadering vergt. Om de regels te veranderen, moet je eerst het spel kunnen zien zoals het werkelijk is, zoals het wordt beleefd door publiek en spelers. Als je daar blind voor bent, neigt het veranderen van regels naar meer van hetzelfde. Mijn blog is een oproep om de vastgeroeste prinicipes en opvattingen aan de kaak te stellen en zo het spel opnieuw uit te vinden. Mijn eigen opvattingen over hoe dat er uit zou kunnen zien is onderwerp voor een toekomstige blog.
Het gaat niet om de partij, maar om de risico's die hij ermee veroorzaakt
Ruud, veel dank voor je bijlage. Tony & Aafke ook dank voor de toespitsing , verbreding & verwijzing. Ook ben wat aan het lezen. Het is een boek van alweer een tijdje terug: Money, a history (Eagleton & Williams). Leuk om gaandeweg te beseffen dat geld ook gewoon een lifecycle heeft. Het is een product dat net als andere succes kan hebben en langdurig (tot een millennium aan toe!) in de lucht kan blijven, of hopeloos ten onder kan gaan al na enkele decennia. Dat het gekopieerd kan worden, uitgehold of geherintroduceerd. Wat me opvalt is dat staatsuitgifte en privaat-uitgifte van alle tijden is en dat daar niet de angel zit. De angel zit in of die uitgevende partij te grote risico's ermee creeert. Beide soorten partijen (privaat, commercieel en hybride constructies daarvan) hebben dat gedaan in het verleden.
Veel groet,
H.
De wil en moed tot waarheid
Hoi Ruud,

De scalpel, het mes, het zwaard is in vele mythen, culturen, religies en kunst een metafoor voor de wil en moed tot waarheid.

In Parcival staat het zwaard voor de wil tot zoeken naar de waarheid (de graal). Het gaat om een conflict tussen daadkracht en ontvankelijkheid, waarvoor het zwaard en de graal symbool staan. Hij moet het zwaard kunnen en willen hanteren om de waarheid te vinden.

In het boeddhisme helpt Manjusri om de onwetendheid te overwinnen en wijsheid te bereiken. In zijn mannelijke rechterhand, ook wel methodenhand genoemd, draagt hij een zwaard dat door de onwetendheid snijdt en tegelijkertijd als een fakkel licht in de duisternis brengt. In de vrouwelijke linkerhand, of wijsheidshand, draagt hij het boek van transcendente wijsheid.

De prestatie van Michelangelo om een kolossaal beeld te houwen uit een enkel blok marmer voorzag in wat hijzelf noemde beeldhouwen ‘per via di levare’ (door een proces van verwijdering). Zo hakte hij alles weg wat NIET-PAARD was.
Dit verwijst naar zijn manier van werken: materiaal van de buitenkant van het blok verwijderen om de ‘verborgen vorm binnenin te onthullen’.

Dus er moeten echt ook dingen verwijderd worden wil het echte bankwezen zich onthullen.

Wat mij betreft is bijvoorbeeld geldschepping niet een uitgelezen taak voor banken omdat dit door vele banken nu puur gedaan wordt voor commerciële doeleinden, zelfverrijking. En niet voor de innovaties of vergroting van productiviteit of welzijn die nodig zijn.

Jouw mening en visie over welke regels er nu moeten veranderen en waar dat toe zou moeten leiden is mij niet duidelijk geworden in het blog?
Spelregels zijn NIET per sé regels
In mijn laatste reactie viel het woord NIET in de titel weg. Spelregels zijn dus niet altijd regels in de traditionele betekenis, maar gaan ook over de opvattingen over het doel van het spel.
Spelregels zijn per sé 'regels'
Hi Aafke,
met nieuwe spelregels doel ik in mijn blog niet op nieuwe regels in de oude zin van het woord. Ik pleit er juist voor de aandacht niet te richten op meer regels en toezicht, omdat je daarmee vooral de status quo dieper verankert.
Een vlijmscherp lancet in de sector zetten roept bij mij het beeld op van de chirurg die een patient opereert; bij uitstek een ingreep van buitenaf dus. Maar de sector dienstbaar maken aan wat mensen werkelijk nodig hebben vraagt wat mij betreft om een verandering van binnenuit. Een heroriëntatie op de waarden waarmee men het vak van bankier, belegger, etc uitvoert. Dat bedoel ik met nieuwe spelregels.
Verandering komt van binnen en buiten
Beste Tony,
Het hoofdstuk uit Heertjes leerboek ken ik niet. Mijn bedoeling was om te leren van de geschiedenis: toen ging het fout omdat de leiders van die tijd niet bereid waren hun eigen waarden en inzichten kritisch te beschouwen in het licht van wat de wereld vroeg. dat patroon zien we nu weer. Mijn oproep is daarmee heel concreet: leiders van nu (allemaal!), kijk om je heen en zie wat er gaande is. haal de buitenwereld naar binnen en ga de dialoog aan over wat er werkelijk van je gevraagd wordt, wat jouw financiële onderneming kan bijdragen aan duurzaamheid. Ik vind het niet altijd essentieel om man en paard te noemen. In dit geval gaat het om alle ruiters en de hele kudde. Natuurlijk een algemene oproep en die verdient uitwerking, zoals je zegt. Maar he, een blog is 500 woorden...
Maak het concreet en noem namen.
Ruud, op zich interessant dit bekende historische overzicht. Bijna letterlijk een hoofdstuk uit het economie I boek van Heertje dat ik op de middelbare school moest leren.

Wat mij ontgaat is wat je nu concreet voorstelt om dit te doorbreken.

Mijn punt: verbind je met integere mensen van binnen en buiten de sector en zet je actief in om op een duurzame wijze samen met mensen van goede wil echte lessen uit het verleden. Te trekken.

En laten we vervolgens dan echte veranderingen inzetten. En stop met generaliseren: "banken", "bankiers", "een groepje bankiers". Wees "bold" en noem man en paard. Wie dan, wanneer dan?

Dan verandert er echt wat.

Mvg
Tony
Twitter: @dagboekbankier
Scalpel
Nieuwe regels zeker, maar meer dan dat zoals Ewald Engelen zegt: een vlijmscherpe scalpel moet worden gezet in de mondiale financiële sector zodat banken weer in dienst staan van mensen en niet in dienst van zichzelf. Uit de serie: een waardeloze economie.

http://bureaudehelling.nl/artikel/een-waardeloze-economie